pooyesh.babol

نشریه علمی پژوهشی اداره آموزش و پرورش شهرستان بابل

چالش ها و موانع آموزش زبان عربي در مدارس ايران

عنصر معلم و روش هاي تدريس و روش هاي ارزشيابي

   اگر منصفانه قضاوت كنيم پس از نقد كتاب و محتواي آموزشي آن معلم و روش ها و فنون تدريس او از عوامل بسيار مهم در ايجاد علاقه و جاذبه براي آموزش درس خواهد بود.

   معلم موفق در آموزش عربي در مقاطع راهنمايي و دبيرستان و پيش‌دانشگاهي تنها كسي نيست كه در عرضه مطالب تخصصي برتر باشد و ريز و درشت مسائل صرف و نحو را براي فراگيران خود بيان كند بلكه معلمي در آموزش اين زبان توفيق بيشتر دارد كه:

1- به حرفه معلمي و زبان عربي علاقه‌مند باشد و اعتقاد راسخ داشته باشد به اينكه كار و تلاش او نهايتاً منجر خواهد شد به درك و فهم متون ديني از جانب دانش‌آموز يعني روحيه معلم عربي بايد يك روحيه مثبت ديني و اخلاقي باشد و رفتار و منش او دانش‌آموزان را نسبت به زبان عربي علاقه‌مند و خوش‌بين نمايد.

2- از الگوها و شيوه‌هاي مختلف تدريس آگاهي داشته و بتواند از هر روش در جاي خود بهره گيرد.

3- قواعد صرف و نحو را به زبان ساده و با مثالهاي جذاب و پرمعني بيان كند و با انتخاب شاهد مثالهاي قرآني و احاديث به فراگيران خود هم درس معاد دهد هم درس معاش. مثلاً چه زيبا است استفاده از اين قبيل مثال ها:

مثال براي خبر مقدم: لهم قلوبٌ لا يفقهون بها و لهم اَعينٌ لا يُبصرونَ بها و لهم آذانٌ لايسمعون بها اولئك كالانعام بل هم اَضَلُ اولئكَ هم الغافلونَ. = اعراف/ 179

مثال براي خبر مفرد: الفكرُ نصف العبادة. = پيامبر (ص)

اعقلُ الناسِ انظرُهم في‌العواقب. = حضرت علي (ع)

مثال براي فعل معلوم و مجهول: هو يُطْعِمُ ولا يُطْعَمُ. = المائده/ 14

مثال براي اعراب تقديري: الدنيا مزرعه الآخره = امام علي (ع)

مثال براي اعراب تقديري: قل هل يستوي الاعمي والبصيرُ اَفلا تتفكَّرونَ. = الانعام/ 50

مثال براي ضمير عائد محذوف: يَعْلَمُ سِرَّكم وجَهْرَكم وَيَعْلَمُ ما تكسبون. = الانعام/ 3

مثال براي مؤنت آوردن فعل و… براي جمع غيرانسان: لا تُدْركُه الابصارُ وهو يُدْركَ الابصارَ. = الانعام/ 103

4- به اصول تدوين كتاب و ساختمان قواعد و متون آن و هدفهاي رفتاري هر درس واقف باشد.

5- معلم خوب هيچ گاه خود را از مطالعه بي‌نياز نمي‌بيند و هميشه در جلسات تخصصي گروههاي آموزشي و در همايشهاي تخصصي و در كلاسهاي توجيهي ضمن خدمت شركت مي‌كند. از كتابهاي بسيار مفيد و پرمحتواي راهنماي تدريس معلم استفاده مي‌كند.

6- پس از پوشش‌دهي همه مطالب درسي ارزشيابي تشخيصي مناسب را به عمل بياورد.

7- معلم عربي بايد از بين دبيران متخصص اين زبان انتخاب شود چون يكي از عوامل عدم توفيق در آموزش زبان عربي در كشور ما استفاده از دبيران غيرمتخصص است كه در سالهاي گذشته به علت نياز مقطعي از اين دبيران استفاده شده است.

با مطالعه و دقت در مطالب گفته شده پيرامون تدوين كتاب درسي و معلم و عوامل بي‌علاقه‌ بودن دانش‌آموزان نسبت به درس عربي و دشوار پنداشتن فراگيري اين درس بيان شد كه مي‌توان چكيده اين عوامل را به شرح زير نام برد:

1- مشكلان و ضعفهاي كتب درسي

2- مشكلات نيروي انساني

3- كمبود وسايل كمك آموزشي

4- مشكل محتواي كتب درسي با زمانبندي تدريس

5- مشكل ايجاد انگيزه در فراگيران درس عربي

راهكارهاي ايجاد علاقه و انگيزه در دانش‌آموزان نسبت به درس عربي

به علت ضيق وقت هنگام ارائه مقاله در همايش اين بخش از مطالب را بيشتر به صورت فهرست‌وار بيان مي‌كنم:

1- بيان ارتباط نزديك در زبان عربي و فارسي و تأثير و تأثر متقابل اين دو زبان از يكديگر با داشتن حروف هجاء و خط واحد و سوابق فرهنگي و انگيزه‌هاي مذهبي واحد. به عبارتي ديگر بيان انگيزه‌هاي ملي و ديني

2- برخورد و نگاه مثبت خانواده و كادر مديريتي مدارس نسبت به دروس عربي و ديني و قرآن

3- استفاده از وسايل كمك آموزشي نظير:

·  پوسترهاي آموزشي و چارتهاي كاغذي و مقواهاي بزرگ براي صرف افعال و ضمائر

· فيلم و پاورپوئينت و CD آموزش طراحي شده توسط انتشارات مدرسه يا دفتر تأليف

· بهره‌مندي از كتابخانه و نوارخانه در سطح ادارات كل و ادارات آموزش و پرورش مناطق

· داشتن آزمايشگاه زبان عربي و انگليسي در هر مدرسه

· ارائه برخي دروس به صورت نمايشنامه و فيلم

· توليد مجله رشد اختصاصي ويژه درس عربي براي دوره راهنمايي و دبيرستان و تجهيز مدارس به مجلات عربي مانند «الهدي»

· تأسيس يك مركز اطلاع‌رساني و سايت آموزشي عربي در اينترنت براي تمام مناطق آموزش و پرورش ايران

4- استفاده از شعر عربي و فارسي براي بيان قواعد جهت تسهيل در امر آموزش نظير:

من همان احمـــد لاينصر فـــــم        كه علــي بر سر من جر ندهــــد

يا

معارف شش بود مضمر اضافه          علم ذواللام و موصول و اشاره      ............

5- توزيع عادلانه نمرات ارزشيابي بين توانائي‌هاي فراگيران در قرائت و ترجمه متون و كاربرد قواعد در تمرينات

6- روي‌آوري به روشهاي فعّال تدريس و مشاركت دانش‌آموز در فعاليتهاي گروهي براي تعميق و تثبيت يادگيري در فراگيران

7- بيان قواعد و نكات صرف و نحو به صورت ساده و قابل فهم

8- حذف تمرينات پرتكرار نظير تمرين 20 شماره‌اي اساليب‌الجمله عربي پيش‌دانشگاهي ص 104و105 و افراط نكردن در ميزان كمي تمرينات هر درس كه حل آنها موجب صرف وقت زياد و باعث خستگي و دلزدگي شاگردان مي‌شود.

9- عدم تكيه بر قواعد خشك و بي‌روح چون با تجربه ثابت شده است كه هر قدر مطالب كتب درسي تكيه بر قواعد و تمارين فشرده و طاقت‌فرسا داشته باشد گريز از آن و بي‌توجهي نسبت به آن افزون گشته و بالاخره انگيزه و علاقه نسبت به اين درس كاهش بيشتري داشته است.

10- استفاده از تجربيات معلمان با سابقه و باتجربه در فنون تدريس عربي و تأليف كتب درسي و تلاش همه جانبه در نوآوريهاي لازم براي كيفي كردن اين درس

11- حذف بخشهاي تخيل‌آميز و خسته‌كننده كليد طلايي در كتب راهنمايي

12- تكيه بيشتر به مكالمه و محاوره عربي در دوره راهنمايي و اهميت بيشتر به بيان نكات ترجمه‌اي و تطابق آن به زبان فارسي در مقطع دبيرستان و پيش‌دانشگاهي و بهتر است در سؤالات پايان ترم و كنكور دانشگاهها نسبت قواعد و ترجمه، 60% ترجمه و 40% قواعد طرح گردد در صورتيكه اكنون اين حالت برعكس است.

13- استفاده از آيات و احاديث آسان و پرهيز از آيات و احاديثي كه داراي واژه‌هاي غريب و مهجور است.

مثلاً استفاده آيه: «رجع موسي الي قومه غضبان أسِفاً» به جاي اين آيه:

«يا ايها الذين آمنوا خُذوا حِذْركم فانفِروا ثُباتٍ اَوْ انفروا جميعاً»

نتيجه‌‌ گيري

   پرواضح است زبان عربي زبان دين و فرهنگ ما و ميراث جاويدان امت اسلامي است اگر بر اين باوريم كه گذشته چراغ راه آينده است بايد بپذيريم كه يادگيري اين زبان كليد آشنايي با فرهنگ عظيم اسلامي است. تعبير قرآن كريم در مورد زبان عربي «غيرذي‌عوج» است. اعتقادمان بر آن است كه قرآن كريم در مورد هيچ زباني چنين صراحتي ندارد پس بياييم زنگار غربت را از سيماي دلنشين اين زبان آسماني بزداييم واز مؤلفين كتب درسي بخواهيم كه در تدوين كتب آموزش عربي از نظرات علماء و مربيان تعليم و تربيت استفاده نموده و در تأليف و تدوين سرفصلهاي كتابهاي عربي مقتضيات جامعه معاصر و روحيات نسل امروز را در نظر بگيرند و مساعي خود بر تسهيل امر آموزش نهاده از حجم زياد قواعد صرف و نحو بكاهند و ملاحظات و استثناهاي غيرضرور را از قواعد كتب عربي حذف كنند و در چينش موضوعات كتاب از متون روز استفاده كرده و وقت و زمان آموزش زبان عربي را با توجه به محتواي كتاب در نظر بگيرند و همواره اين نكته را مدنظر خود قرار دهند كه چرا يادگيري اين درس براي شاگردان ايراني سخت به نظر مي‌رسد و اغلب دانش‌آموزان از فراگيري درس عربي گريزان و خسته‌اند بايد در اولين فرصت كتابهاي عربي بهتري را با محتواي جذاب و قواعد صرف و نحو مختصر و مفيد تأليف كرد و سپس با فراهم كردن شرايط و امكانات كمك‌آموزشي از معلمان خواست كه با تقويت انگيزه‌هاي يادگيري در دانش‌آموزان و با استفاده از روشهاي فعال تدريس، دانش‌آموزان را به هدف غائي يعني درك و فهم متون ديني نزديكتر نمايند و ما معلمين عربي يقين داريم كه تا مؤلفان كتب عربي خود سالها معلمي نكرده باشند و در كلاسهاي درس عربي در تمام سطوح دبيرستان و پيش‌دانشگاهي، سختي كار و تلخي آموزش قواعد بسيار و متون دشوار و طولاني را از نزديك حس نكنند هرگز در تأليف كتابي ايده‌آل و مناسب آموزش در مدارس ما موفق نخواهند بود…

منابع

1- كريمي قاسم، نخستين همايش آموزش زبان عربي، تيرماه 1377، تهران، دفتر چاپ و توزيع ( دفتر برنامه‌ريزي و تأليف كتب درسي )

2- متقي‌زاده عيسي، عربي 1و2 پيش‌دانشگاهي، 1387، تهران، شركت چاپ و نشر كتاب هاي درسي ايران، چاپ چهاردهم

3- نجفي شيخ احمد ( به اهتمام دكتر سعيد نجفي اسداللهي ) دروس دارالعلوم العربيه 1326، تهران، مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه، چاپ يازدهم

4- نقيه مجيد، ظرافت هاي معلمي، 1385 تهران، انتشارات بين‌المللي گاج، چاپ هفتم

 

نگارنده:

محمد معصومي شوب

كارشناس ارشد زبان و ادبيات عربي

جهت ارائه در همايش استاني

موانع آموزش زبان عربي در مقاطع راهنمايي و دبيرستان و پيش‌دانشگاهي

مازندران- بابل- ارديبهشت 1388

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیستم آبان 1388ساعت 12:39  توسط امیدبابانیا  |