pooyesh.babol

نشریه علمی پژوهشی اداره آموزش و پرورش شهرستان بابل

الگوی تفکر استقرائی

« هوالعلیم »

الگوی تفکر استقرائی

   تفکر استقرایی شیوه­ای است که مهارت فکر کردن را در کودکان افزایش می­دهد و زمینه­ای را فراهم می­سازد تا کودکان مفاهیم را به خوبی درک کنند.

   هیلدا تابا ؛ صاحب نظر فقید در برنامه آموزشی، عامل عمده ی گسترش اصطلاح راهبرد تدریس محسوب می­شود. او سه فرضیه درباره­ی تفکر رویکرد خود معین می سازد:

1- تفکر را می­توان آموخت.

2- تفکر در گیر شدن فعالیت فرد و مطالب است.

3- جریانات تفکر در توالی (قانونمند) نضج می گیرد.

   به عبارت دیگر تابا معتقد است ما با استفاده از راهبردهای تدریس به شاگردان کمک می کنیم تا از طریق تمرین های مختلف برای توسعه­ی تفکر استقرایی خود تلاش نمایند. این بدان معنی است که به دانش­آموزان مجموعه­ای از اطلاعات در قلمرو خاص ( شعر، فرهنگ و ...) داده می شود. آن­ها اطلاعات را در مغز خود سازمان می­دهند. نکات و مطالب را به یکدیگر ارتباط می­دهند و آموخته­های خود را در موقعیت­های جدید تعیمیم داده و به­کار می­گیرند و به­این ترتیب به فرضیه­سازی، پیش­گویی و توضیح پدیده­های ناآشنا می­پردازند. در روش تفکر استقرایی دانش­آموزان، خود سازنده و تولید کننده­ی مفاهیم مورد نظر هستند. در درس­هایی که ماهیت ذهنی در تولید مفهوم دارند استفاده از این روش، یادگیری را تسهیل می کند. مانند : فراگیری املای کلمات، ارائه­ی قواعد یا دستور زبان، در ریاضیات مفاهیمی که به درک یافتن قاعده ختم می شود، در علوم مفاهیمی که قابل مقایسه و طبقه بندی باشند، در اجتماعی و هدیه های آسمان در صورتی که مفاهیمی نظیر: نیاز و ضرورت همکاری و تعاون، ضرورت دوستی در جامعه مطرح باشد، استفاده از تفکر استقرایی مناسب است.

   رویکرد تفکر استقرایی از جز به کل است بنابراین در آموزش زبان آموزی (روان­خوانی) که رویکرد آن کلی است اثر مطلوبی ندارد. تفکر استقرایی سه مرحله­ی کلی دارد که هر کدام به سه روش تقسیم می شوند و در مجموع دارای 9 گام است :

 

 

الگوی تفکر استقرایی

 

تکوین مفهوم

فهرست گیری

گروه بندی

عنوان دهی

تفسیر مطالب

تعیین جنبه های شاخص

کشف روابط

استنباط کردن

کاربرد اصول

پیشگویی نتایج

پشتیبانی پیشگویی

تصدیق پیشگویی


1- مرحله ی تکوین مفهوم

الف) فهرست کردن مطالب (در این مرحله موضوع به دانش آموزان معرفی می شود سپس هر فرد بر اساس تجارب شخصی که از طریق محیط و دیگران کسب کرده­اند نمونه هایی را اعلام می دارند.)

مثال : چگونگی تدریس فعل لازم و متعدی با استفاده از الگوی تفکر استقرایی

در مرحله اول؛ اعضای هر گروه با مشورت یکدیگر تعدادی جمله ی کوتاه بنویسند.

 ب) گروه ­بندی براساس ویژگی­های مشترک ( ابتدا به صورت انفرادی سپس گروهی فهرست تهیه شده را به چند بخش تقسیم کنند)

مثال: جملات را با هم مقایسه کرده و از روی شباهت و تفاوت آن ها را به دو گروه تقسیم کنید.

ج) عنوان دهی و نام­گذاری (با کمک معلم برای هر گروه انتخابی نامی پیشنهاد کنند)

مثال :

گروه 1)  با مفعول

گروه 2) دو کلمه­ای ها

گروه 3) بیش از دو کلمه­ای­ها

2- مرحله­ی تفسیر مطالب

الف) تشخیص و تعیین جنبه­های شاخص ( معلم از   دانش­آموزان می­خواهد ویژگی­هایی که برای طبقه­ها مشترک و شاخص هستند را معین کنند).

مثال : جملات گروه 1 چه شباهتی به هم و چه تفاوتی با گروه 2 دارد؟

ب) کشف روابط و استنتاج (رابطه علّت و معلولی بین طبقات را بررسی می­کنند و با جدول چند بعدی ویژگی­ها مشخص می گردد)

مثال – معلّم: بچه ها ! پاسخ­های احتمالی خود را در رابطه با شباهت و تفاوت دو گروه جملات در جدولی مانند   نمونه ی تابلو بنویسند.

گروه

ردیف

خواص افعال

 

 

 

 

 

 

 

در ستون عمودی افعال و در ستون افقی خواص آن­ها را یادداشت نمایید و در داخل جدول در مقابل هر قسمت که خاصیت ذکر شده را دارد علامت (+) و اگر آن خاصه را ندارد علامت (-) بگذارید.

ج) استنباط و تعمیم (با اجرای مرحله­ی قبل دلایل مورد نظر در طبقه­بندی و قرار گرفتن در یک گروه با درک کامل در ذهن فراگیران ثبت می شود.)

مثال – چه نتیجه­ای از این طبقه­بندی می­گیرید؟ در این مرحله قعل لازم و متعدی معرفی می­شود.

3- مرحله ی کاربرد اصول

در این مرحله معلّم باید دانش آموزان را به فعالیت هایی وادار نماید که بتوانند از یافته ها و آموخته های خود در موقعیت جدید استفاده کنند.

به این منظور آنها ابتدا اقدام به پیش­گویی مطالب و برای توضیح و پشتیبانی از پیش­گویی­های خود اقدام به فرضیه­سازی می­کنند و سپس با آوردن استدلال به رد یا قبول فرضیه­ها می­پردازند.

الف) پیش­گویی نتایج، فرضیه­سازی (اطلاعات جدید و ناآشنا را بر اساس اصول و مفاهیمی که تدریس شده نتایج آن را بیان کنند یا فرضیه­سازی نمایند)

مثال – معلّم: جملاتی را که برای شما می­خوانم، بنویسید و نوع فعل هر جمله را مشخّص و در جدول قرار دهید؟

ب)  توضیح یا پشتیبانی از فرضیه ها (وقتی فرضیه ارائه شد پاسخ­ها به بحث گذاشته می­شود.)

مثال : علّت قرار دادن افعال لازم و متعدّی را بیان کنید.

ج) تصدیق پیش­گویی­ها (بحث و بررسی نهایی دانش­آموزان برای تصدیق و اثبات فرضیه­ها)

مثال – معلّم : چرا فعل آورد را در گروه متعدّی و فعل رسیدند را در گروه لازم قرار دادید؟

معلّم: حالا با استفاده از خصوصیّاتی که در جدول نوشته­اید برای فعل لازم و متعدّی تعریف ارائه دهید. (بهترین تعریف پس از مشورت روی تابلو نوشته می­شود)

 همکاران محترم جهت اطّلاعات بیشتر در این زمینه به منابع ذیل مراجعه نمایند.

 - الگوی تفکر استقرایی، سهیلا حاجی اسحاق

- آموزش راه های یادگیری، سازمان آموزش و پرورش استان مازندران

- الگوهای نوین تدریس، محمدتقی معتمدی

- مهارت های تدریس و یادگیری، سازمان آموزش و پرورش استان مازندران

منبع : کارشناس تکنولوژى و گروه آموزشی عمومی  http://www.edugroup.blogfa.com

تهیه و تنظیم : خانم الهام یداله زاده

7/10/89

www.mazand.medu.ir/2022www.edumazand.ir  & www.pagohesh.blogfa.com

+ نوشته شده در  سه شنبه هفتم دی 1389ساعت 12:3  توسط امیدبابانیا  |